Կենսական տարրեր

Կենսական տարրերը առաջացնում են բարդ օրգանական նյութեր, որոնք ապահովում են կենդանի օրգանիզմների կեսնագործունեությունը: Կենսական տարրերը լինում են մակրո տարրեր, միկրո տարրեր և ուլտրա տարրեր: Մակրո տարրերը վեց հատ են:

  • Ածխածին — C
  • Ջրածին — H
  • Թթվածին — O
  • Ազոտ — N
  • Ֆոսֆոր — P
  • Ծծումբ — S

Միկրոտարրեր

  • Երկաթ — F
  • Նատրիում — Na
  • Կալիում — K
  • Մագնեզիում — Mg
  • Կալցիում — Ca
  • Սիլիցիում — Si
  • Մանգան — Mn
  • Սելեն — Se
  • Մոլիբդեն — Mo
  • Պղինձ — Cu
  • Ցինկ — Zn
  • Ֆտոր — F
  • Քրոլ — Cl
  • Բրոմ — Br
  • Յոդ — I և այլն

Ուլտրատարրեր

  • Ոսկի — Au
  • Արծաթ — Ag
  • Ուրան — U

Հայկական լեռնաշխարհ

Հայկական լեռնաշխարհ

Հայկական լեռնաշխարհը գտնվում է Անատոլիական բարձրավանդակի և Իրանական սարահարթի միջև։ Այն եզերվում է Կուր և Արաքս գետերից մինչև Կապադովկիա, Պոնտական և Թռեղք լեռներից հարավային Տավրոսի լեռնաբազուկները։

Լեռնաշխարհի կենտրոնով արևելքից արևմուտք ձգվում է Հայկական Պար լեռնաշխթան, որի ամենաբարձր լեենագագաթը Արարատն է (5165մ)։ Երկրորդ ամենաբարձր լեռնագագաթը Սիփանն է, որը գտնվում է Վանա լճի հյուսիսում և ունի 4434մ բարձրություն։ ՀՀ ամենաբարձր լեռնագագաթն է Արագածը (4096մ), երկրորդը Կապուտջուղն է (3906մ)։

Խոշոր լճեր և գետեր

Հայակական լեռնաշխարհի երեք խոշոր լճերն են Սևանա լիճ (Գեղամա ծով), ունի ծովի մակերևույթից 1916մ բարձրություն։ Ջուրը քաղցրահամ է, Բազմանում է իշխան ձկնատեսակը։ Ունի մեկ կղզի, որը ներկայումս թերակղզի է։ Վանա լիճի (Բզնունյաց ծով) ջուրն աղի է, բազմանում է տառեխ ձկնատեսակը, ունի չորս կղզի։ Դրանք են՝ Ախթամար, Լիմ, Կտուց, Արտեր։ ՈՒրմիա լիճն (Կապուտան) աղի է, զուրկ է բուսական և կենդանական աշխարհից։

ՀՀ լեռնաշխարհի հինգ խոշոր գետերն են՝ Եփրատ, Տիգրիս, Կուր, Ճորոխ և Արաքս։ ՀՀ խոշոր գետերից են Հրազդանը, Ողջին, Դեբեդը և Որոտանը։

Մեծ Հայքի պատմավարչական բաժնումը

Մեծ Հայքը ըստ «Աշխարհացույցի» բաժանվում էր 15 նահանգներ կամ աշխարհների։

  1. Այրարատ
  2. Սյունիք
  3. Արցախ
  4. Ուտիք
  5. Փայտակարան
  6. Գուգարք
  7. Տայք
  8. Բարձր Հայք
  9. Ծոփք
  10. Մոկք
  11. Աղձնիք
  12. Տուրուբերա
  13. Վասպուրական
  14. Կորճայք
  15. Պարսկահայք

Հայոց Մայրաքաղաքները

  1. Վան
  2. Արմավիր
  3. Երվանդաշատ
  4. Արտաշատ
  5. Տիգրանակերտ
  6. Վաղարշապատ
  7. Դվին
  8. Բագարան
  9. Շիրակավան
  10. Կարս
  11. Անի
  12. Երևան