ՀՀ օգտակար հանածոները

Երկրաբանական պայմանների ու ռելիեֆի ձևերի բազմազանությամբ է բացատրվում ՀՀ-ում հայտնաբերված օգտակար հանածոների բազմազանությունը։ Շատ են հատկապես մետաղային և ոչ մետաղային հանքատեսակները։ Առայժմ հայտնաբերված չեն միայն հանքային վառելիքի՝ նավթի և այրվող գազի արդյունաբերական նշանակության պաշարներ:

Մետաղային հանքային հարստություններից հատկապես շատ են գունավոր մետաղների՝ պղնձի, մոլիբդենի, կապարի, ցինկի և ալյումինի հումքի պաշարները։ Պղինձը տարածված է պղնձահրաքարային հանքավայրերում, որտեղ այն հանդես է գալիս ծծմբի հետ միացությունների ձևով։ Այդպիսի խոշոր հանքավայրեր են Ալավերդին և Կապանը (տես քարտեզը)։

Հայաստանում պղինձը հանդիպում է նաև մոլիբդենի հետ՝ պղնձամոլիբդենային հանքավայրերում։ Հայտնի են ՔաջարանիԱգարակի և վերջերս շահագործման հանձնված Թեղուտի հանքավայրերը։ ՀՀ-ում է մոլիբդենի համաշխարհային պաշարների մոտ 7 %-ը: Այն օգտագործում են լեգիրացված  (ամրություն, կռելիություն, կոռոզիադիմացկունություն այլ հատկանիշներ ունեցող) պողպատներ ձուլելու համար, ինչպես նաև էլեկտրավակուումային սարքերի արտադրության մեջ, միջուկային ռեակտորների, հրթիռների և այլ թռչող սարքերի բարձր ջերմաստիճաններում աշխատող մասեր պատրաստելու համար։

Քաջարանի ևԿապանի հանքաքարը, բացի գլխավոր մետաղներից, պարունակում է նաև թանկարժեք (ոսկի, արծաթ) և հազվագյուտ (ռենիում, կադմիում, սելեն և այլն) բարձրարժեք մետաղներ։ Հազվագյուտ և համաշխարհային շուկայում բարձրարժեք նշանակություն ունեցող ուղեկից այդ մետաղներն անհրաժեշտ տեխնոլոգիաների բացակայության պատճառով Հայաստանում առայժմ չեն կորզվում։ Դրանք հանքարդյունաբերական մյուս թափոնների հետ տեղափոխվում և կուտակվում են պոչամբարներում։

Բազմամետաղային (կապար, ցինկ, թանկարժեք և հազվագյուտ մետաղներ) հանքավայրերից նշանավոր են Ախթալայինը և Շահումյանինը (Կապան)։ Աշխարհում ալյումին ստանում են մի քանի տեսակի հումքից։ Հայաստանում տարածված է նեֆելինային սիենիտ կոչվող հանքային հումքատեսակը։ Դա համալիրային հանքատեսակ է, որից կարելի է ստանալ նաև բարձրորակ ցեմենտ և քիմիական տարբեր նյութեր։ Այդ հումքի հարուստ հանքավայրեր հայտնաբերված են Փամբակի (Թեժ լեռան հանքավայր) և Մեղրու (Շվանիձոր) լեռներում։

Ազնիվ մետաղներից ՀՀ-ում կարևոր նշանակություն ունեն ոսկու պաշարները։ Ոսկին այսպես կոչված «արմատային» հանքերում հանդես է գալիս գունավոր տարբեր մետաղների հետ, առանձին բնակտորներով, ինչպես նաև որոշ գետերի ավազաբերուկների մեջ «ցրոնային» տեսքով։ ՀՀ տարածքում հիմնական արմատական հանքավայրերն են Սոթքինը և Մեղրաձորինը։

Մեր երկրի ընդերքում հայտնաբերված սև մետաղներից ամենատարածվածը երկաթն է։ Համեմատաբար խոշոր են Սվարանցի, Հրազդանի և Աբովյանի (Կապուտանի) հանքավայրերը։

Ոչ մետաղական օգտակար հանածոներից հանրապետության ընդերքը հարուստ է շինանյութերի՝ բազալտի, տուֆի, կրաքարի, մարմարի, պեմզայի, պեռլիտի ու զանազան կավերի պաշարներով։

Տուֆը հրային ապար է, որը լայն կիրառություն ունի շինարարության մեջ։ Տուֆակերտ են պատմական հուշարձանների մեծ մասը, բազմաթիվ բնակելի շինություններ։ Տուֆի խոշորագույն հանքավայրերը գտնվում են Արագածի լանջերին, Շիրակում, Մերձերևանյան շրջանում։

Թեմա 12. Պետական կառավարման համակարգը.

Թագավորը և արքունի գործակալությունները / էջ 8-10/.

Թեմա 13. Պայքար թագավորական իշխանության պահպանման համար.

Արշակ 2-րդի քաղաքականությունը

Պապ թագավոր /բանավոր, դասագիրք, էջ 18-25/

Ներկայացրե՛ք գործակալությունները և նրանց գործառույթները/գրավոր/

Պատերազմի հետևանքով երկրի բնակչությունը խիստ կրճատվել էր, իսկ ծնելիությունը նվազել: Վիճակը շտկելու համար թագավորի հրամանով փակվեցին դեռևս Ներսես Մեծի օրոք բացված կուսանոցներն ու մենաստանները: Կույսերին ամուսնանալու իրավունք տրվեց: Պետական եկամուտները մեծացնելու նպատակով Պապը լուծարեց բարեգործական շատ հաստատություններ, որոնք պահվում էին պետության և եկեղեցու միջոցներով:

Ներկայացրե՛ք Աշտիշատի եկեղեցական ժողովը և նրա ընդունած կանոններն ու որոշումները

354 թ. Ներսես Ա–ն Աշտիշատում հրավիրում է Հայ եկեղեցու առաջին ժողովը։ Այնտեղ ընդունված հոգևոր և աշխարհիկ կյանքին առնչվող կանոնների համաձայն` կառուցվում են վանքեր, դպրոցներ, աղքատանոցներ: Ընդունվում է մի կանոն, որով հայոց թագավորին ու մեծամեծներին կոչ էր արվում լինելու գթասիրտ իրենց:

Ներկայացրե՛ք Պապի բարեփոխումները և ձեր դիրքորոշումը նրա վերաբերյալ/գրավոր/.

Պապ թագավորի օրոք բանակի թիվը հասցնում է մոտ 100 հազարի: Պապը նաև փակել տվեց երկրի կուսանոցները, այրիանոցները և ստիպեց բոլոր աղջիկներին և կանանց ամուսնանալ երկրի բնակչությանը զարկ տալու համար: Ստիպեց հոգևորականությանը աշխատել, մի մասին էլ՝ անցնել պարտադիր ծառայության: Նախկին վանքապատկան հողերն արքան Պապ թագավորը նվիրեց բանակում ծառայող ազնվականությանը: Նա նաև վերացրեց բնակչության` եկեղեցուն տրվող տասնորդն ու պսակի հարկը, փակեց Ներսես կաթողիկոսի հիմնած միաբանություններն ու աղքատանոցները, որոնք բեռ էին պետական գանձարանի համար և ապաստան էին ծառայում բազմաթիվ ծույլերի համար: Պապը նաև ստիպում է բոլոր նախարարներին մշտական զորք տրամադրել արքունի զորքի համար:

Դիտեք Պապ թագավոր

Дистанционное онлайн 27.04-30.04

1.Читаем….

Антон Павлович Чехов  известен как мастер короткого рассказа.

Писатель не мог пройти мимо беспорядков и неправоты жизни, но все написанное получало в его произведениях трагикомическое звучание, таковы особенности чеховского таланта.

Итак, смешение комического и трагического. Именно эту особенность чеховского юмора мы рассмотрим на примере рассказа «Злоумышленник».

Прочитайте рассказ А. Чехова Злоумышленник”

Слово «злоумышленник» образовано путем слияния основ слов зло и умысел. О каком же злом умысле идет речь в рассказе?

О том что он взял гайки, чтобы поезд съехал с рельсов (но это не так).

Какое наказание ждет злоумышленника?

К заключению в тюрьме и каторжным работам.

О чем заставляет задуматься рассказ?

На самом деле истинные злоумышленники это именно господа, которым деревенские мужики продают эти снасти, и они прекрасно знают, откуда на неводах гайки. Они хоть и понимают к чему может привести такое «рукоделие» мужиков, все же не говорят об этом и продолжают покупать их, итем самым заставляя деревенских мужчин продолжать это дело.

В чем состоит особенность юмора А.П. Чехова?

Юмор Чехова в том, что он смеется над глупостью мужика, который никак не может понять, в чём его обвиняют, и всё стремится рассказать о том, что ему понятно: о ловле шилипшёра.

2. Размышляем, беседуем…

( задание смотри внизу)

  1. Прочитайте текст:

 «Роботы и люди»

Современные роботы умеют делать всё больше и больше. Учёные обещают, что в скором будущем роботы заменят человека в самых разных сферах. Что роботы уже делают лучше, чем люди? Как будут жить вместе роботы и люди через несколько десятков лет?

Никто не знает, как будут жить вместе люди и компьютеры, какой будет политический строй, какая экономическая система. Поэтому так важно понять самые главные риски и постараться максимально их снизить.

Искусственный интеллект

«Роботы могут начать войну, выпуская фейковые новости и пресс-релизы, подделывая учётные записи электронной почты и манипулируя информацией. Перо сильнее меча!» Похоже на паранойю, но автор цитаты — Илон Маск, самый главный в мире по превращению фантастики в реальность.

Сегодня технологии составляют наше расписание. Завтра мы попросим их выбрать подарок по нашему вкусу или найти более надёжный и более прибыльный банк. Послезавтра — сделать за нас нашу работу и решить, кого выбрать в партнёры. Мы с удовольствием делегируем машинам почти все наши функции, потому что они с ними справятся лучше.

Конечно же, алгоритмы будут нами манипулировать для общей пользы. Уже сейчас навигационные программы часто показывают не кратчайший маршрут, а предлагают вам дорогу так, чтобы минимизировать пробки. Что будет дальше? Останемся ли мы высшей формой жизни?

Массовая безработица

Учёные говорят, что в ближайшие годы в США технологии могут заменить 47% рабочих мест. Это только прогнозы, и проблемы могут начаться не в 2024, а в 2034 году, но уже сейчас очевидно, что если вы технический писатель, водитель такси или бухгалтер, то в ближайшие годы алгоритмы смогут делать вашу работу лучше и, конечно же, дешевле.

Вопросы к беседе во время видеоурока (устно):

  1. О каких проблемах будущего говорит автор?
  2. Вы согласны с Илоном Маском в том, что роботы могут быть так опасны? Зачем люди так рискуют?
  3. Как технологии манипулируют людьми?
  4. Как вы думаете, какие профессии искусственный интеллект заменит раньше других?

1.Заполните пропуски словами:

неравенство, вредно, рабство, человечество, когда бы то ни было, почти, 

расписание, надёжный, прибыльный, полезно, очевидно, 

похоже, превратить, снижать, постараться, 

составлять, спросить, попросить

1) Мы попросили официанта принести нам счёт.

2) – Откуда ты узнала, что нам хочет сказать босс?

– По-моему, это было очевидно!

3) Сергей – хороший специалист, надёжный друг и просто интересный человек.

4) Финансовый директор очень занят, он составил бюджет на следующий год.

5) На старой работе Лена много работала, а зарабатывала мало. «Это было почти как рабство!» – вспоминает она.

6) Каждую чёрную пятницу мы снижаем цены на всё!

7) Социально-экономическое неравенство в современном обществе растёт, разница меду богатыми и бедными становится всё больше и больше.

8) Даже учёные не знают, с какими проблемами столкнётся человечество в ближайшие 100 лет.

9) Какой бизнес сейчас самый прибыльный? Я хочу инвестировать в него.

10) Мне кажется, это лучший писатель из всех, кто когда бы то ни было писал фантастику.

11) Антон дольше всех работает в нашей компании: почти 20 лет.

12) В университете у нас было неудобное расписание: занятия каждый день начинались и заканчивались в разное время.

13) Курить вредно для здоровья, а заниматься спортом – полезно.

14) «Когда вы планируете брать отпуск?» – спросил руководитель.

15) Я очень хочу вам помочь, поэтому постараюсь сделать всё, что от меня зависит.

16) – Что вы видите на этом рисунке?

– Хм. Это похоже на дерево.

17) Евгений талантливый инвестор, он знает, как один рубль превратить в миллион долларов.

Письменная работа в блогах:

Напишите небольшое размышление, а что вы думаете об искуственном интеллекте.

Искусственный интеллект в каком-то смысле наше будущее. Как бы то сложно не было сказать это, но ИИ может в будущем заменить человечество и это еще не самое плохое. Тот факт, что будучи с интеллектом (хоть и искусственном) можно быть сам себе хозяином и будучи с более многими возможностями, чем у человека, можно будет просто взять вверх над человечеством. Честно говоря я не понимаю почему люди продолжают создавать почти человекоподобных сущесв (роботов, ИИ), если при этом они боятся что это существа могут захватить мир и построить под себя. Об этом размышляя я подумала «почему собственно люди всегда стремятся к большему?». Человечество всегда желает знать обо всем и осущесвить невозможное. Но из за этого может страдать будущее. В любом случае надеюсь люди опомнятся и поймут когда нужно будет остановиться.

Ատոմի կառուցվածքը

1. Ինչիպի՞ն են ատոմների և միջուկների բնութագրական չափերը։

Ատոմի բնութագրական չափը 10-10 մ է, իսկ միջուկինը՝ 10-15մ: Ատոմի միջուկի շառավիղը մոտ 100000 անգամ փոքր է ատոմի շառավղից: Ատոմի զանգվածը նաև գործնականում հավասար է միջուկի զանգվածին:

2. Ի՞նչ կառուցվածք ունի միջուկը։

Ատոմի միջուկը կազմված է պրոտոններից և նեյտրոններից:

3. Նշեք պրոտոնի և նեյտրոնի բնութագրերը։

1932թ․-ին անգլիացի գիտնական Ջեմս Չեդվիկը փորձով հայտնաբերեց մի նոր մասնիկ, որի զանգվածը մոտավորապես հավասար էր պրոտոնի զանգվածին և չուներ էլեկտրական լիցք։ Այդ մասնիկն անվանեցին նեյտրոն։ Նեյտրոնը հայտնաբերելուց հետո, Վիկտոր Համբարձումյանը և այլ ֆիզիկոսներ առաջարկեցին միջուկների կառուցվածքի պրոտոն-նեյտրոն մոդելը։

4. Որքա՞ն է միջուկում պրոտոնների թիվը։

Պրոտոնների թիվը միջուկում համընկնում է Մենդելեևի քիմիական տարրերի աղյուսակում տվյալ տարրի Z կարգաթվին: Նեյտրոնների թիվը միջուկում նշանակում են N տառով։ 

5. Ո՞ր մեծությունն են անվանում միջուկի զանգվածային թիվ։

Միջուկի պրոտոնների Z թվի և նեյտրոնների N թվի գումարն անվանում են միջուկի զանգվածային թիվ և նշանակում A տառով:

A=Z+N

6. Որքա՞ն է միջուկում նեյտրոնների թիվը։

Միջուկում նեյտրոնների թիվը հավասար է միջուկի զանգվածային թվի և պրոտոնների թվի տարբերությանը:

7. Ի՞նչ է 1 զ․ա․մ․-ը։

Պրոտոնների և նեյտրոնների զանգվածներն արտահայտվում են զանգվածի ատոմային միավորով(զ․ա․մ)։

8. Օգտվելով Մենդելեևի քիմիական տարրերի աղյուսակից՝ որոշեք ոսկու ատոմի զանգվածը՝ կիլոգրամով։

196,97×1,66057×10-27=327,0824729×10-27

9. Ի՞նչ է իզոտոպը։ Ջրածնի ի՞նչ իզոտոպներ գիտեք։

Այն քիմիական տարրերը, որոնք ունեն նույն կարգաթիվը, այսինքն նույն թվով պրոտոններ, սակայն տարբեր ատոմային զանգվածներ, կոչվում են իզոտոպներ: Ջրածնի իզոտոպներն են դեյտերիումը և տրիտիումը:

10. Ինչո՞ւ պրոտոնների միջև գործող վանողության ուժերը չեն կարող քանդել միջուկը։

Պրոտոնների միջև գործող վանողության ուժերը չեն կարող քանդել միջուկը, որովհետև պրոտոնի և նեյտրոնի միջև եղած ձգուղության ուժն ավելի հզոր է։ Դրա շնորհիվ էլ միջուկը կայուն է։

11. Ինչպե՞ս են հարաբերակցում նույն հեռավորությամբ երկու պրոտոնների միջև գործող կուլոնյան և միջուկային ուժերը։

Փոքր հեռավորության պրոտոնների միջև գործում են հսկայանական էլեկտրական (կուլոնյան) վանողության ուժեր։ Միջուկային ուժերը գերազանցում են վանողության ուժերին և գործում են ավելի փոքր հեռավորությամբ նուկլոնների միջև։

12. Ինչպե՞ս են հարաբերակցում երկու պրոտոնի և երկու նեյտրոնի միջուկային փոխազդեցության ուժերը։ Իսկ նեյտրոնի և պրոտոնի միջև գործող ուժերը։

Երկու նեյտրոնի ու երկու պրոտոնի և պրոտոնի ու նեյտրոնի միջև գործում են նույն ձգողության ուժերը։